English
Πέμπτη, 14 Δεκεμβρίου 2017

Γεώργιος Α. Ρήγας

Παπά Γιώργης Ρήγας Παπά Γιώργης Ρήγας

"Σκιαθίτης στην καταγωγή και λόγιος της νεότερης λαογραφικής παράδοσης, ο Γεώργιος Α. Ρήγας υπήρξε ακούραστος και αφοσιωμένος μελετητής του πνευματικού βίου και πολιτισμού του νησιού, συνδεόμενος παράλληλα με τη διάσωση της μακραίωνης βυζαντινής θρησκευτικής μουσικής και υμνογραφίας.

Ο Γεώργιος Ρήγας γεννήθηκε στο νησί το 1884 και πέθανε στην Αθήνα το 1960. Μαζί με τον Παπαδιαμάντη και τον Μωραϊτίδη τίμησε το γενέθλιο τόπο του από διαφορετική σκοπιά μεν αλλά με την ίδια ζέση και διάθεση: «Οπως οι δύο Αλέξανδροι, που απαθανάτισαν το νησί τους με τη διηγηματογραφία τους», γράφει στο εισαγωγικό σημείωμα ο επιμελητής της έκδοσης Φώτης Δημητρακόπουλος, «παρόμοια κι ο παπα-Γιώργης το απομνημείωσε με τις λαογραφικές συλλογές και μελέτες του, και με την αποτύπωση των κολλυβάδικων ψαλτικών μελωδημάτων». Γι' αυτό, αρκετά συχνά, προέτρεπε τους δύο συγγραφείς στη συγγραφή τροπαρίων και άλλων υμνογραφημάτων, τα οποία έχουν συγκεντρωθεί στη μελέτη «Το υμνογραφικό έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη με ανέκδοτα φιλολογικά και μουσικά κείμενα» (Β. Σκουβαράς, Αθήνα 1960, Αρχείο Ευβοϊκών Μελετών).

Οικονόμος και αρχιερατικός επίτροπος μέχρι τα βαθιά του γεράματα, σπούδασε στη Βαρβάκειο Σχολή έχοντας δάσκαλο τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη. Με γνώσεις βυζαντινής και ευρωπαϊκής μουσικής ενδιαφέρθηκε άμεσα για τις Ακολουθίες Αγίων καθώς η ψαλτική παράδοση των αυστηρών αγιορείτικων κολλυβάδων παρέμενε ενεργή στο νησί. Διδάσκοντας στο σχολείο και παράλληλα ιερουργώντας (αφού το 1920 έλαβε το χρίσμα στη Ριζάρειο Σχολή), ασχολήθηκε με τη λαογραφία μεθοδικά κι ευσυνείδητα. Μια εκτενής σειρά άρθρων του δημοσιεύτηκαν σε διάφορα περιοδικά, τα οποία συγκέντρωσε σε έναν τόμο με τίτλο «Ζητήματα τυπικού» (Αθήνα, 1954) και, λίγο αργότερα, στην έκδοση «Μελωδήματα Σκιάθου». Από τα πιο γνωστά έργα του παραμένουν τα «Λειτουργικά Βλατάδων 1», Οικονόμου Γεωργίου Ρήγα, «Τυπικόν», Θεσσαλονίκη 1994, Πατριαρχικό Ιδρυμα Πατερικών Μελετών. Παράλληλα, ύστερα από την εκτεταμένη και επιστημονικά εμπεριστατωμένη μελέτη του για το σκιαθίτικο λαϊκό πολιτισμό, η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών εξέδωσε το τετράτομο έργο «Σκιάθου λαϊκός πολιτισμός», το οποίο παραμένει βασικό εγχειρίδιο λαογραφικής και γλωσσολογικής έρευνας. Σε ό,τι αφορά την παρούσα έκδοση των Ακολουθιών, η εικοσιοχτάχρονη αφοσίωση του Γεωργίου Ρήγα στη συλλογή, καταγραφή και ανάδειξη του πλούσιου λατρευτικού υλικού από τη Σκιάθο είναι πολύτιμη: συναξάρια, τροπάρια, θεοτόκια, κοντάκια και άλλοι ύμνοι από την ελληνορθόδοξη θρησκευτική παράδοση βρήκαν θέση στον κατάλογο της λεπτομερούς αναζήτησης και αποδελτίωσης των σκόρπιων, σπάνιων ή και χαμένων κειμένων από κάθε λογής χειρόγραφα, έντυπα, περιοδικές δημοσιεύσεις. Η εργασία του επεκτάθηκε στη φιλολογική επιμέλεια, καθώς επιδίωξε να καθαρίσει τα υμνογραφήματα με διορθώσεις διαφόρων σφαλμάτων και αποκατάσταση της αρχικής μορφής τους. Το βιβλίο περιλαμβάνει 43 πλήρεις Ακολουθίες με συμπληρώσεις ακόμη τριάντα ενός. Επίσης, έχει προσθέσει τροπάρια σε 67 εορτές καθώς και δέκα ύμνους δικής του έμπνευσης.

Οπως εξηγούσε ο ίδιος στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης: «Επλούτισα το βιβλίο με πολυπληθείς σημειώσεις.Το έργο αυτό απαιτούσε πολυειδή και πολυποίκιλον προσοχήν και επιμέλειαν αναγομένην εις την καλαισθητικήν γραφήν, εις την κριτικήν διόρθωσι, εις την ορθήν τυπική διατύπωσιν. Πλην των ξένων υμνογραφημάτων περιέχει και δικές μου εκκλησιαστικές ποιήσεις, που όλες πιάνουν πενήντα περίπου σελίδες». Παρ' ότι ο Ρήγας δεν είχε υπόψη του το έργο τού Louis Petit, «Βιβλιογραφία των Ελληνικών Ακολουθιών» (Βρυξέλλες, 1926), και επομένως το μέγεθος της δικής του επιστημονικής συμβολής.

Η τύχη των «Ακολουθιών Αγίων» ήταν δυσανάλογη της αξίας τους. Οι χειρόγραφες σελίδες (με περίτεχνες ερυθρογραφίες τίτλων και αρχικών) από την καλλιγραφική πένα του παπα-Γιώργη είχαν διασπαρεί και ξεχαστεί για αρκετά χρόνια. Πρόσφατα, ο φιλόλογος Φ. Δημητρακόπουλος είχε την πρωτοβουλία να αναζητήσει τους κληρονόμους του ώστε να γίνει εκ νέου μια φωτοαναστατική έκδοση υψηλής αισθητικής ποιότητας: η προκείμενη έκδοση αποτελείται από έξι τόμους (προς το παρόν κυκλοφορεί στο εμπόριο ο πρώτος τόμος) χωρίζοντας με αυτό τον τρόπο το ετήσιο εορτολόγιο ανά δίμηνο.

Η επανακυκλοφορία του έργου του «Ακολουθίαι Αγίων» (εκδόσεις «Ergo», 2003) τον επαναφέρει στην εκδοτική επικαιρότητα καθώς πρόκειται για ένα έργο ζωής, χρήσιμο και χρηστικό στο λειτουργικό τυπικό της Εκκλησίας, κομψοτέχνημα γλωσσικής δεινότητας και καλλιγραφικής στοιχειοθεσίας."

Πηγή: Βασίλης Ρουβάλης
(ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 19/04/2003
Χ. Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις Α.Ε.)

Διαβάστηκε 6149 φορές

Σχετικά άρθρα (βάσει ετικέτας)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: Ιωάννης Φραγκούλας »