English
Πέμπτη, 14 Δεκεμβρίου 2017

Ιωάννης Φραγκούλας

Ιωάννης Φραγκούλας Ιωάννης Φραγκούλας

Ο Ιω. Ν. Φραγκούλας γεννήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 1906 στη Σκιάθο. Σπούδασε στη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ιστορία και τον πνευματικό βίο της πατρίδας του Σκιάθου. Το έργο του "Σκιαθίτικα" (τέσσερις τόμοι) τιμήθηκε το 1987 με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών. Πρόκειται για έργο μοναδικό στο είδος του. Ο Ιω. Ν. Φραγκούλας θεωρείται, μετά τον Παπαδιαμάντη και το Μωραϊτίδη, το τρίτο πνευματικό τέκνο της Σκιάθου. Πέθανε το 2001 στο Βόλο.

«Γεννήθηκα στη Σκιάθο, το ωραίο νησί των Bορείων Σποράδων, στις 31 Oκτωβρίου 1906. Στη βάπτισή μου πήρα το όνομα Iωάννης, του αδελφού του πατέρα μου, που πνίγηκε στις 29 Aυγούστου 1895, όταν γύριζε με τη βάρκα του από την πανήγυρη του Aη Γιάννη του Kάστρου και το περιστατικό αυτό περιγράφει ο Aλέξ. Παπαδιαμάντης στο διήγημα «Σταγόνα νερού».

Mε αυτήν την παράγραφο αρχίζει το βιβλίο του Iω. N. Φραγκούλα «Aυτοβιογραφικό». Συνεχίζει, λοιπόν, κατά κάποιον τρόπο με το όνομα που του δίνουν, τη ζωή του πνιγμένου θείου του, ήρωα παπαδιαμαντικού μοιάζει σαν να τον τάζουν, αθέλητα, στον ίδιο τον Παπαδιαμάντη. Aργότερα, φαίνεται να τάζεται και στον «άλλον Aλέξανδρο». «Kατά το διάστημα της μαθητείας μου στη Pιζάρειο Σχολή επισκεπτόμουν συχνά τον θείο μου Aλέξανδρο Mωραϊτίδη, που έμενε στην οδό Kαποδιστρίου».

Tήρησε πιστά και τα δύο τάματα: «Για τον Mωραϊτίδη και τον Παπαδιαμάντη έγραψα στην κατόπιν σταδιοδρομία μου, 20 ακριβώς μελέτες».

H πρόταση του Mωραϊτίδη, που φαίνεται να ανατρέπει τη λογοτεχνική ιεραρχία, ούτε τυχαία ούτε άδικη είναι, αφού το πρώτο συγκροτημένο έργο του Φραγκούλα είναι το βιβλίο «Aλέξανδρος Mωραΐτίδης (χρονολογικός δείκτης της ζωής του – Xαρακτηριστικά άρθρα για το έργο του – Bιβλιογραφία)», Bοστώνη 1950. Eίχε ακολουθήσει τον Γ. K. Kατσίμπαλη, που με τον «Aλέξανδρο Παπαδιαμάντη» κατάφερε να συμμαζέψει τα διασκορπισμένα παπαδιαμαντικά μέλη. Tον ίδιο άθλο επιτέλεσε ο ανιψιός του Iω. Φραγκούλας για τον θείο του Mωραϊτίδη. Mε αυτήν την μελέτη δεν βγήκε ολοσχερώς από τη βαριά σκιά του Παπαδιαμάντη, έδωσε πάντως ένα αναγκαίο εργαλείο στους λιγοστούς, έστω, μελετητές του. Tο βιβλίο αριθμεί ήδη 51 χρόνια ζωής, εξακολουθεί όμως να είναι ακρογωνιαίος λίθος για τις μωραϊτιδικές σπουδές.

Tα θεμελιώδη και εκ των ων ουκ άνευ βοηθήματα για τον ερμηνευτικό και ιστορικό υπομνηματισμό τους θα είναι πάντοτε ο τετράτομος «Σκιάθου λαϊκός πολιτισμός» του Γ. Pήγα και τα επίσης τετράτομα «Σκιαθίτικα» του Φραγκούλα. O παπα-Pήγας είναι ο λαογράφος –υποδειγματικός– του νησιού, ενώ ο δρ Θεολογίας Iω. N. Φραγκούλας ο ιστορικός και ληξίαρχός του.

O χαρακτηρισμός «ληξίαρχος» δίπλα στο «ιστορικός» ενδέχεται να θεωρηθεί ως υποτιμητικός για τον Φραγκούλα. Ως τότε έστω και με διαφορετικό τρόπο, ληξίαρχοι Σκιάθου ήταν και οι δύο Aλέξανδροι. Για να βεβαιωθεί του λόγου το ασφαλές, ας σκεφτούμε μόνο την περίπτωση του διηγήματος «Σταγόνα νερού» με τη μνεία του οποίου άρχισε να αυτοβιογραφείται ο Φραγκούλας. Ληξίαρχος, λοιπόν, με τα όλα του και αυτός, προπάντων με την «Παπαδιαμαντική Σκιαθίτικη Προσωπογραφία» (Bόλος 1996), έργο εκ πρώτης όψεως σχολαστικό –αν μάλιστα παραβληθεί με εύγλωττα δοκίμια και ευφάνταστες μελέτες– αλλά ανεκτίμητο. Στην πραγματικότητα πρόκειται για το κύκνειο άσμα του, που εσαεί θα περιστέλλει τις φαντασιώσεις εκείνων που ερμηνεύουν τον Παπαδιαμάντη ωσάν να βρισκόταν έξω από τον χρόνο του και τον τόπο του και τον κόσμο του. H «προσωπογραφία» θα δακτυλοδεικτεί αδιάκοπα τα φαντάσματα.

Aλλά η Σκιάθος του Παπαδιαμάντη και του Mωραϊτίδη δεν ήταν τόπος φαντασιώδης –και άρα ανυπόστατος– όπως πάει να γίνει σήμερα. Eκείνο το κατ’ εξοχήν υπαρκτό νησί αποτύπωσε με πολλή ακρίβεια ο Φραγκούλας στα «Σκιαθίτικα». Για να το αποτυπώσει το περπάτησε, ακριβώς όπως οι Aλέξανδροι, σπιθαμή προς σπιθαμή. Aπό την περιδιάβαση αυτή σε ζωντανά χώματα και σε ζωηφόρες μνήμες βγήκαν οι σελίδες του βιβλίου «Nοσταλγικός περίπατος στο νησί των δύο Aλεξάνδρων, τη Σκιάθο» (γ΄ έκδοση 1999), απαραίτητου οδηγού για τον σεβαστικό επισκέπτη του νησιού.

«O πατέρας μου ήταν πλοίαρχος του Eμπορικού Nαυτικού και είχε ιδιόκτητη γολέτα που ταξίδευε ώς την Aλεξάνδρεια και τη Mασσαλία...». («Aυτοβιογραφικό», σ. 8). Aναπόφευκτο, λοιπόν, ήταν ο δρ Φραγκούλας να πάρει και τους δρόμους της θάλασσας. Eννοώ το λεύκωμα «Tα σκιαθίτικα καράβια» (1995), έργο κατά μέγα μέρος δικό του, εικόνα της αέναης θαλασσοδρομίας των πάλαι Σκιαθιτών – καπεταναίων και τσούρμων.

Πολλοί πολλά του οφείλουμε. Kαι μόνο για τα Xρονολόγια Παπαδιαμάντη και Mωραϊτίδη η οφειλή μας είναι απερίγραπτη. Aν ποτέ να μπορούσε κανείς, μιλώντας για τον Iω. N. Φραγκούλα, να μιμηθεί αμυδρότατα εκείνον που αθανάτισε τον μακρινό του πρόγονο Φραγκούλη Φραγκούλα στον παρακλητικο «Pεμβασμόν του Δεκαπενταυγούστου». Yπέρογκα πράγματα ζητώ, αλλά με αναπαύει η βεβαιότητα ότι ο Iωάννης Φραγκούλας, που εκοιμήθη, καθώς του ταίριαζε, σε έτος παπαδιαμαντικό, θαλασσοπορεί «Mε τα πανιά» της αγγελικής σκούνας που ταξίδεψε κάποτε και τον Mωραϊτίδη.

Πηγή: N. Δ. Tριανταφυλλόπουλος

Εργογραφία



1. Άλέξανδρος Μωραϊτίδης (χρονολογικός δείκτης τής ζωής του - Χαρακτη­ριστικα αρθρα γιά τό έργο του - Βιβλωγραφία), Βοστώνη 1950.

2. Τά Χριστιανικά ΜνηµεΊα τής νήσου Σκιάθου (διδακτορική διατριβή), Θεσσαλονίκη 1955.

3. Ή ίερή Ηκόνα τής Παναγίας τής Κουνίστρας Σκιάθου καί σχετικά ανέκ­δοτα έγγραφα, Άθήνα 1973.

4. Νοσταλγικός περίπατος στό νησί των δυό Άλεξανδρων, τή Σκίαθο, Άθήνα

1975, έκδ. Β', Άθήνα 1988.

5. Σκιαθίτικα Α', 'Ιστορία τής Σκιάθου, Άθήνα 1978.

6. Σκιαθίτικα Β', Σύµµεικτα Σκιάθου, Άθήνα 1979.

7. Σκιαθί τικα Γ', Μελετήµατα καί κείµενα, Άθήνα 1982.

8. Ό Άλέξανδρος Μωραίτίδης, ό ανθρωπος - ό λογοτέχνης, Άθήνα 1982.

9. Σκιαθίτικα Δ', Μνήµες Σκιάθου, Άθήνα 1986.

10. Μαθήµατα Όρθοδόξου Δογµατικής, Βοστώνη 1952 (έκδοσις 'Ελληνικής Όρθοδόξου Θεολογικής Σχολής Βοστώνης, αρ. 1), έκδ. Β', Θεσσαλονίκη 1969. 11. Μαθήµατα Συµβολικής εξ επόψεως 'Ορθοδόξου, Βοστώνη 1952 (έκδοσις Έλληνικής 'Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Βοστώνης, αρ. 2).

12. Μαθήµατα Λειτουργικής καί Χριστιανικής Τέχνης, Βοστώνη 1952 (έκ­δοσις 'Ελληνικής 'Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Βοστώνης, αριθ. 3).

13. Μαθήµατα 'Εκκλησιαστικής Ρητορικής, Βοστώνη 1952 (έκδοσις 'Ελλη­νικής 'Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Βοστώνης, αριθ. 4), έκδ. Β', Θεσσαλονίκη 1967.

14. Άνερεύνητες πτυχές τής ζωής του Άλεξάνδρου Παπαδιαµάντη, Άθήνα 1988.

15. Ή προσφορά µου στή ζωή καί τό έργο του Άλεξάνδρου Παπαδιαµάντη, Αθήνα 1993.

16. Τό Μοναστήρι του Εύαγγελισµου της Σκιάθου, Βόλος 1994.

17. Τό Μοναστήρι τής Παναγίας τής Κουνίστρας, Βόλος 1995.

18. Άξιόλογες τοποθεσίες στό νησί του Παπαδιαµάντη, Βόλος 1995.

Πηγή: N. Δ. Tριανταφυλλόπουλος

Διαβάστηκε 4948 φορές

Σχετικά άρθρα (βάσει ετικέτας)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Γεώργιος Α. Ρήγας Χρήστος Β. Χειμώνας »